Fræðsluefnið var því skrifað með það í huga að svara spurningum um frjálsan og opinn hugbúnað en við það bættist svo kafli um opna staðla og loks efni um frjálsa samfélagið í heild sinni. Handbókin hefur verið gefin út á UT vefnum: http://www.ut.is/Stafraent_frelsi

Bókinni er skipt í þrjá höfuðkafla:

• Frjáls og opinn hugbúnaður
• Opnir staðlar
• Frjálst samfélag

Mesta efnið snýr að frjálsum og opnum hugbúnaði, næstmest að opnum stöðlum og loks minnst að frjálsa samfélaginu. Það var eitt af markmiðunum að reyna að gera bókina eins auðskiljanlega fyrir alla og mögulegt er, sérstaklega þá sem taka ákvarðanir í opinbera geiranum.

Það var einnig ákveðið að efnið skyldi verða gefið út undir frjálsu leyfi til að leyfa samfélaginu að nýta, lagfæra og bæta við efnið svo að úr yrði góð handbók fyrir íslenskt samfélag sem gæti aðlagast breyttum aðstæðum framtíðarinnar. Fyrir valinu varð Creative Commons Attribution ShareAlike (leyfið sem líklegast tekur við af GFDL á Wikipedia). Með því að nota cc-by-sa getur úr orðið frjálst flæði upplýsinga milli verkefnis
eins og Wikibooks og Stafrænu handbókarinnar (sem sagt bókina má setja á Wikibooks og viðhalda henni þar og breytingar geta verið teknar inn í upprunalegu bókina og öfugt).

Það er reyndar í pípunum að gera þann hluta UT vefsins sem snýr að þessari handbók að kvikuvef (wiki) sem myndi leyfa enn betra og hraðvirkara viðhald bókarinnar en það kallar á svolítið róttækar breytingar á vefnum sjálfum. Það var því ákveðið að koma bókinni út sem fyrst og spá svo í kvikuvef seinna (vonandi sem fyrst).

Það væri æðislegt ef þið gætuð lesið yfir bókina, lagfært hana (ég er bara einn maður sem reyndi að þjóna sem flestum), bætt við efni (þið getið sent mér það og ég set það inn) og bara almennt gagnrýnt það sem
er gott og það sem betur má fara. Endilega nýtið bókina því hún er hugsuð fyrir íslenskt samfélag. Allir eiga að njóta góðs af bókinni. Stafrænt frelsi á sér framtíð í íslensku samfélagi.

Verði ykkur að góðu!

Á bak við öll tölvuforrit liggur kóði, leiðbeiningar fyrir tölvuna um hvernig hún á að hegða sér. Eina leiðin til að sannreyna gæði tölvukerfis er að skoða kóðann, leita að rökvillum, göllum og brestum. Og þrátt fyrir að starfsmenn þeirra fyrirtækja sem þróa hugbúnað fyrir bankakerfið eru eflaust afar færir í sinni vinnu, þá geta slysin alltaf orðið. Þeir geta lofað okkur að kerfið muni ekki bresta, en slík loforð eru orðin tóm.

Væri kóðinn afturámóti gerður aðgengilegur öllum gætu allir sem vit hafa á slíkum kóða staðfest ágæti hans. Lögmál Linusar segir okkur að þegar nógu mörg augu sjá liggja allar villur grunnt. Reynsla síðasta áratugs hefur sýnt að alvarlegar öryggisholur í frjálsum hugbúnaði finnast hraðar og eru síður misnotaðar en sambærilegar öryggisholur í ófrjálsum hugbúnaði.

Meðan hættunni er á vissan hátt boðið heim með því að birta kóðann að undirstöðum hagkerfisins opinberlega, þannig að óprúttnir aðilar geta nálgast hann og leitað að göllum, þá er það þó staðreynd að ef kóðinn er lokaður eru gallarnir þó enn til staðar – þeir óprúttnu þurfa bara að leita ögn betur.

Tölvukerfi liggja til grundvallar svo mörgum kerfum í dag sem við reiðum okkur á að það er ekki lengur ásættanlegt að menn treysti á hugbúnað sem er ólýðræðislegur í eðli sínu. Tölvurnar sem geyma sjúkraskrárnar okkar, stjórna hagkerfi okkar og telja atkvæðin okkar verða að uppfylla ákveðin skilyrði um öryggi og áreiðanleika, og við sem á það reiðum getum eingöngu staðfest að þau skilyrði séu uppfyllt ef að gangverk hugbúnaðarins er öllum opið til rýnis. Lokuð kerfi bjóða upp á mistök, faldar bakdyr, og ýmiskonar svindl. Mistök má laga. Bakdyrum má loka. Svindl má uppræta. En eingöngu ef við sjáum.

Félag um stafrænt frelsi á Íslandi berst fyrir opnun hugbúnaðar í almannaþágu og hafnar með öllu þeirri hugmynd að svartir kassar fái að stjórna lífi okkar.

Margir telja að prjónaskapur hafi átt sér stað í þúsundir ára, en raunin er sú að prjónaskapur eins og hann er þekktur í dag varð til á endurreisnartímabilinu, og eldri flíkur, til dæmis frá landnámsöld, voru gerðar með annarri aðferð sem kallast vattarsaumur.

Nútíma prjónaskapur var fundinn upp í miðausturlöndum og barst til Evrópu í gegnum sérstök prjónagildi, þar sem eingöngu karlmenn unnu og prjónuðu allan daginn. Prjónaðar vörur voru eftirsóttar en þar sem fáir kunnu iðnina voru þær dýrar. Lengi vel var eingöngu konungsfólk og lénsherrar sem gátu klæðst prjónuðum flíkum.

En það er ekki flókið að prjóna eins og menn áttuðu sig á þegar þeir fóru að skoða þessar vörur, og fólki tókst að frelsa þessa lokuðu þekkingu og dreifa henni út í samfélagið. Prjónagildin hrundu og prjónaflíkur féllu úr tísku hjá konungsfólkinu en allir gátu nú klæðst hlýjum lopapeysum.

Smám saman urðu til rithættir fyrir prjónauppskriftir, eins konar nótnablöð fyrir listamenn með prjóna. En prjónablöð voru fyrst um sinn efin út fyrst og fremst af framleiðendum garnsins, sem héldu aftur mikilvægum upplýsingum í uppskriftum sínum til þess að lesendur voru að stóru leyti tilneyddir til að kaupa garn frá þeim.

Kona að nafni Elisabeth Zimmerman, sem var fræg fyrir handiðnir sínar, var ráðin af garnframleiðanda til að hanna peysu. Hún útbjó flíkina og nákvæmar leiðbeiningar um framleiðsluferlið – kóðann að peysunni, ef svo mætti að orði komast – og fyrirtækið breytti uppskriftinni á þann veg að ekki væri auðvelt að búa til peysuna með öðru garni en þeirra eigin.

Elisabeth varð svo reið yfir þessu að hún stofnaði sitt eigið útgáfufyrirtæki og gaf út uppskriftir sínar með öllum tiltækum upplýsingum ásamt uppástungum um breytingar þar sem sköpunargleðin fengi að njóta sín. Þekkingin dreifðist.

Hliðstæða við þessa sögu á sér nú stað í tölvukerfum nútímans. Fyrirtæki sem þróa hugbúnað sjá sér hag í því að fela sínar aðferðir fyrir almenningi. Lokaður hugbúnaður felur mikið af þeim möguleikum sem eru til staðar í tölvunum. Rétt eins og garnframleiðendurnir földu mikilvægar upplýsingar til að tryggja sína markaðsstöðu þá hafa
hugbúnaðarframleiðendur komið sér upp lokuð gagnasnið þannig að ekki er hægt að skipta um hugbúnað; að þegar þú hefur einu sinni valið að nota hugbúnað frá tilteknu fyrirtæki þá getir þú ekki skipt nema að glata öllum þeim upplýsingum sem hafa orðið til með notkun þess.

Félag um stafrænt frelsi á Íslandi vill að gagnasnið séu opin, svo að framleiðsluaðferðirnar á ullarpeysum framtíðarinnar séu öllum aðgengilegar.