Áhugaverður misskilningur kom upp um þýðingu orðsins “hacker”, sérstaklega á íslensku, en þetta hugtak er oft notað fyrir “tölvuþrjóta”, en upprunalega á orðið við um hugmyndaríka einstaklinga sem splæsa saman mismunandi hlutum, tækjum eða forritum á nýjan eða jafnvel allt að listrænan hátt, og sl. ár hefur orðið fengið endurreisn æru og endurheimt uppruna sinn. Í kjölfar umræðu um þessa þýðingu orðsins, og svo um raunverulega tölvuþrjóta, yfirleitt nefndir “crackers” nú til dags, var einnig dreypt á þeirri áhugaverðu staðreynd að frjáls hugbúnaður, vegna þess hve opinn og auðrýnilegur hann er, reynist oft öruggari og hraðar bættur en lokaðir valkostir.

FSFÍ þakkar Útvarpi Sögu fyrir leyfið til endurbirtingar viðtalsins hér.

Tilgangur hópsins, og þess átaks sem við höfum lagt upp með nú er sá að sannfæra almenning og stjórnvöld um kosti þess að nýta frjálsan hugbúnað í opinbera geiranum, menntakerfinu og hvar sem almannahagsmuna er að gæta. Baráttumálum FSFÍ um öryggi gagna, einstaklingsfrelsi og persónuvernd í stafrænu samhengi er best borgið í umhverfi frjáls hugbúnaðar, og hagsmunir ríkisins og vinnumarkaðar sameinast í notkun frjáls og opins hugbúnaðar á efnahagslegum forsendum.

Á hverju ári eyðir íslenska ríkið mörg hundruð milljónum í kaup á hugbúnaði. Þetta eru fjármunir sem fara að langstærstum hluta beinustu leið úr landi, og eru í raun ekki kaup, heldur leiga. Þetta eru fjármunir sem í mörgum tilfellum við gætum allt eins hent út um gluggann. Aðilar aðgerðahópsins eru sammála um að með upptöku frjáls hugbúnaðar í stað séreignahugbúnaðar er hægt að minnka kostnað til lengri tíma litið, og örva íslenskan efnahag til styttri og jafnvel lengri tíma.

Til lengri tíma litið mun kostnaður vegna hugbúnaðar minnka, þar sem frjáls hugbúnaður er öllum aðgengilegur og nothæfur að kostnaðarlausu, og eftir fyrstu skrefin þar sem innleiðing ætti sér stað: skjöl yfirfærð, starfsfólk þjálfað, tæknimenn sendir á námskeið, og svo framvegis, þá fylgir notkun hugbúnaðarins enginn kostnaður utan þess ef nauðsynlegt reyndist að kaupa inn utanaðkomandi sérfræðinga þegar breytingar/viðbætur/flóknari-uppfærslur ættu sér stað. Ekkert fast gjald árlega fyrir nýjungar sem yfirleitt eru óþarfi.

Að sjálfsögðu er notkun og rekstur frjáls hugbúnaðar ekki ókeypis, hugbúnaðurinn er ekki gæddur gervigreind, né er óþrjótandi magn sjálfboðaliða sem mun setja upp og reka hugbúnaðinn ókeypis, þó einhverjir slíkir sjálfboðaliðar fyrirfinnist vissulega og eru margir slíkir innan raða FSFÍ. Hinsvegar er grundvallar munurinn á kostnaði sem fylgir flestum séreignarhugbúnaði og frjálsum hugbúnaði sá, að í tilfelli séreignahugbúnaðar er um að ræða innflutningskostnað, en allur kostnaður í kringum frjálsan hugbúnað yrði aðeins í sniði þjónustukaupa við íslensk fyrirtæki, og eflir því efnahag landsins.

Undanfarin 10 ár eða svo hafa erlend sveitarfélög og stofnanir af ýmsu tagi tekið upp frjálsan hugbúnað með góðum árangri: minnkuðum kostnaði og jafnvel auknum afköstum, þessar aðgerðir verða sífellt algengari vegna lausafjárskorts, og þ.a.l. verður þekking og reynsla af uppsetningu og breytingum þessara kerfa sífellt verðmætari. Þetta er þekking og reynsla sem framsækin íslensk fyrirtæki á borð við þau sem gengu til liðs við FSFÍ í aðgerðahópnum geta flutt út, og lagt mikilvæg lóð á vogarskálar þjóðarbúsins.

Næstkomandi sunnudag kemur hingað til lands prófessor Eben Moglen, stjórnarformaður Software Freedom Law Center í opinbera heimsókn til stuðnings átaksverkefninu. Herra Moglen er viðtakandi hinna virtu frumkvöðlaverðlauna EFF, fyrir störf sín í þágu frelsis í rafsamfélaginu, og kemur hingað til lands til að funda með meðlimum átakshópsins, opinberum aðilum og mun veita faglega ráðgjöf í næstu skrefum hópsins og vonandi stjórnvalda.

Það er einfaldlega staðreynd að hér eru allar forsendur fyrir upptöku frjáls hugbúnaðar: efnahagslegar, hugvitslegar, pólitískar. Nú er rétti tíminn til að taka afstöðu með frelsi, við einfaldlega höfum ekki efni á helsinu lengur.

Fræðsluefnið var því skrifað með það í huga að svara spurningum um frjálsan og opinn hugbúnað en við það bættist svo kafli um opna staðla og loks efni um frjálsa samfélagið í heild sinni. Handbókin hefur verið gefin út á UT vefnum: http://www.ut.is/Stafraent_frelsi

Bókinni er skipt í þrjá höfuðkafla:

• Frjáls og opinn hugbúnaður
• Opnir staðlar
• Frjálst samfélag

Mesta efnið snýr að frjálsum og opnum hugbúnaði, næstmest að opnum stöðlum og loks minnst að frjálsa samfélaginu. Það var eitt af markmiðunum að reyna að gera bókina eins auðskiljanlega fyrir alla og mögulegt er, sérstaklega þá sem taka ákvarðanir í opinbera geiranum.

Það var einnig ákveðið að efnið skyldi verða gefið út undir frjálsu leyfi til að leyfa samfélaginu að nýta, lagfæra og bæta við efnið svo að úr yrði góð handbók fyrir íslenskt samfélag sem gæti aðlagast breyttum aðstæðum framtíðarinnar. Fyrir valinu varð Creative Commons Attribution ShareAlike (leyfið sem líklegast tekur við af GFDL á Wikipedia). Með því að nota cc-by-sa getur úr orðið frjálst flæði upplýsinga milli verkefnis
eins og Wikibooks og Stafrænu handbókarinnar (sem sagt bókina má setja á Wikibooks og viðhalda henni þar og breytingar geta verið teknar inn í upprunalegu bókina og öfugt).

Það er reyndar í pípunum að gera þann hluta UT vefsins sem snýr að þessari handbók að kvikuvef (wiki) sem myndi leyfa enn betra og hraðvirkara viðhald bókarinnar en það kallar á svolítið róttækar breytingar á vefnum sjálfum. Það var því ákveðið að koma bókinni út sem fyrst og spá svo í kvikuvef seinna (vonandi sem fyrst).

Það væri æðislegt ef þið gætuð lesið yfir bókina, lagfært hana (ég er bara einn maður sem reyndi að þjóna sem flestum), bætt við efni (þið getið sent mér það og ég set það inn) og bara almennt gagnrýnt það sem
er gott og það sem betur má fara. Endilega nýtið bókina því hún er hugsuð fyrir íslenskt samfélag. Allir eiga að njóta góðs af bókinni. Stafrænt frelsi á sér framtíð í íslensku samfélagi.

Verði ykkur að góðu!