Sparnaður í frjálsri upplýsingatækni

Tryggvi Björgvinsson skrifar um notkun hugbúnaðar hjá hinu opinbera.

Í Fréttablaðinu miðvikudaginn 9. desember birtist grein um mögulega notkun frjáls og opins hugbúnaðar hjá ríkinu og sparnað sem af því hlýst. Greinina má rekja til fyrirspurnar sem Birgitta Jónsdóttir flutti í þinginu en í greinarbútnum er einnig rætt við Halldór Jörgensson, framkvæmdastjóra Microsoft á Íslandi. Halldór kallar eftir nánari upplýsingum um málið enda rétt hjá honum að þörf sé á ítarlegri greiningu. Fjármálaráðuneytið hefur, samkvæmt þingskjalinu og fréttinni, nú þegar áttað sig á þörfinni og vinnur að ítarlegri kostnaðargreiningu.

Niðurstaða þeirrar greiningar ásamt vinnu ráðuneyta um kosti og galla frjáls og opins hugbúnaðar verður forvitnilegt og gott innlegg inn í þessa umræðu.

Aftur á móti óska ég þá eftir ítarlegri upplýsingum frá Halldóri. Hann segir að leyfisgjöld séu samkvæmt þeirra útreikningi að meðaltali 7,5 prósent af heildarkostnaði. Það er eflaust rétt í einhverjum tilfellum þó svo að rannsókn frá árinu 2005 á rafrænni stjórnsýslu Evrópuríkja, rannsókn sem var fjármögnuð af Evrópusambandinu, sýndi fram á að um 20 prósent af heildarkostnaði væru leyfiskostnaður. Því má ætla að rafræn stjórnsýsla á Íslandi geti sparað allt að 20 prósent með því að nota frjálsan og opinn hugbúnað. Rannsóknin tekur það fram að þessi hlutur sé mun hærri en 5-10 prósenta hluturinn sem áætlanir um eignarhaldskostnað gefa til kynna og Halldór virðist vísa til. Rannsóknin, sem byggist á mælingum frekar en áætlunum, tekur það aftur á móti fram fram að 20 prósenta hluturinn samræmist niðurstöðum annarra rannsókna.

Halldór nefnir einnig réttilega að mestur kostnaður sé í rekstri, innleiðingu og ýmsum verkefnum og véfengir sparnað Þjóðleikhússins sem nefndur er bæði í þingskjalinu og fréttinni. Ég er ekki í stöðu til að tjá mig um mál Þjóðleikhússins og samning þess við innlent hugbúnaðarfyrirtæki um þjónustu en í raun má búast við, samkvæmt fyrrgreindri rannsókn á stjórnvöldum Evrópuríkja, að rekstrarkostnaðurinn muni lækka við notkun frjáls og opins hugbúnaðar.

Þá ályktun má draga af niðurstöðum rannsóknarinnar sem segja að umsjónarmenn frjálsra og opinna hugbúnaðarkerfa anni um 35 prósentum fleiri tölvum en umsjónarmenn ófrjálsra hugbúnaðarkerfa.

Raunveruleg dæmi styðja rannsóknirnar. Franska lögreglan, sem hefur í heildina um 90 þúsund tölvur, ákvað árið 2004 að hefja innleiðingu á frjálsum og opnum hugbúnaði og hefur í dag, að eigin sögn, sparað í kringum 50 milljónir evra. Samkeppnin mun snúast um innlenda þjónustu á frjálsum hugbúnaði, sem er öllum aðgengilegur, og lögmál markaðarins um framboð og eftirspurn mun knýja fram lægri þjónustu- og innleiðingarkostnað.

Rannsóknir og raunveruleg dæmi sýna að á endanum náist fram sparnaður.

Þeim sparnaði er náð að hluta til vegna lægri leyfisgjalda þar sem frjáls og opinn hugbúnaður er annað hvort ókeypis eða ódýrari, að hluta til sökum lægri þjónustukostnaðar þar sem innlend þekking myndast og umsjónarmenn tölvukerfa geta annað fleiri vélum. Auk þess má einnig búast við lægri vélbúnaðarkostnaði því samkvæmt svari fjármálaráðherra, með tilvitnun í Verkmenntaskólann á Akureyri, er hægt að endurnýta eldri tölvur og nýta vélbúnaðinn lengur. Á heildina litið er frjáls hugbúnaður fýsilegri kostur núna og í framtíðinni.

Það er ódýrara að vera sjálfbær.

• Allir fyrirlesararnir sem komu fram á ráðstefnunni
• Háskólinn í Reykjavík fyrir húsnæði og samvinnu
• Prentlausnir ehf. fyrir frábæra þjónustu og afslátt
• Merkt ehf. fyrir frábæra þjónustu og afslátt af bolum
• Tölvulistinn ehf.fyrir stuðning við dreifingu frjálsrar tónlistar á geisladiskum
• Frjálsa samfélagið á Íslandi fyrir alla hjálpina

Að auki viljum við þakka öllum ráðstefnugestum fyrir komuna og bjóða nýja meðlimi velkomna í félagið. Þið megið búast við fréttum gegnum póstfangið fsfi@fsfi.is og öllum meðlimum er auðvitað velkomið að nýta póstlistann sem vettvang til umræðu um málefni stafræns frelsis.

Fyrir þá sem notfærðu sér bolagerðina okkar, þá viljum við minna fólk á að “baka” bolinn við 150 gráðu hita í u.þ.b. 3 mínútur á blæstri, svo málningin haldist í þvotti.

Í Bandaríkjum Norður-Ameríku starfa samtök sem ásamt öðrum voru hvatning til stofnunar FSFÍ:  Electronic Frontier Foundation. EFF fjalla um pólitísk og lagaleg deilumál sem snúa að málfrelsi,  persónuvernd og öðrum almennum þegnréttindum í netheimum. Ólíkt starfi Free Software Foundation og Creative Commons, sem miða að því að breiða út leyfisskilmála sína, þjónar EFF kynningar- og varnarhlutverki gegn árásum. FSFÍ hefur hingað til ekki haft burði til þess að taka varnarhlutverkið að sér, en við vonumst til að svo geti orðið að lokum.

Það kann að vera erfitt að sjá skyldleikann milli „ókeypis forrita“ og lögsókna fyrir ólöglegar hleranir.  Tengslin eru samt til staðar. Eins og við þreytumst aldrei á að útskýra felst gildi frjáls hugbúnaðar ekki í sparnaði: Það sem skiptir mestu máli er að frjáls hugbúnaður gerir notendanum kleift að skilja kerfið sem stjórnar honum. Kerfið heldur engu leyndu fyrir notendum sínum. Barátta EFF gegn ólöglegum hlerunum AT&T í Bandaríkjunum er af svipuðum meiði. Þeir vilja meina að AT&T hafi ekki verið heimilt að leyna almenning því hversu auðvelt var fyrir löggæslustofnanir þar vestra að láta hlera símalínur – jafnvel án dómsúrskurðar. Engin leyndarmál. Í upplýsingasamfélaginu eru þetta vígorðin sem skekja allt. Líka á litla Íslandi.

Í um það bil ár höfum við heyrt alls konar fólk annað hvort krefjast þess eða staðhæfa að „allt verði uppi á borðinu“. Engu að síður fara enn fram litlir og lokaðir fundir, ríkisstjórn skipar þingmönnum enn fyrir verkum, og bankaleyndin margfræga er enn heilög. Eða hvað? Í ágústbyrjun tóku fréttamenn eftir því að WikiLeaks, vefsíða sem sérhæfir sig í að opinbera gögn sem aðrir vilja ekki að komi fyrir sjónir almennings, hafði komist yfir áhugaverðan glærupakka frá Kaupþingi, sem hafði verið gerður skömmu fyrir hrun. Kaupþing hafði sömuleiðis tekið eftir því, og óskaði eftir því að hann yrði fjarlægður. Við því var ekki orðið, heldur var beiðnin sjálf einnig birt. Engin leyndarmál. Ísland skalf þegar lögbann var sett á fréttaflutning RÚV og WikiLeaks var á allra vörum. Að lokum laut Kaupþing í lægra haldi og féll frá lögbannskröfu sinni. Hugmyndafræði WikiLeaks, að allt eigi að vera uppi á borðum og að öllum eigi að vera gert kleift að skilja kerfið sem stjórnar þeim, hafði betur í þessu tilfelli. Þessari hugmyndafræði deilum við í FSFÍ, þó við beitum öðrum aðferðum.

Það er ekki að ástæðulausu sem við rekjum þetta mál hér og nú. FSFÍ hefur ákveðið að halda ráðstefnu um stafrænt frelsi í annað sinn. Í fyrra snerist ráðstefnan að stórum hluta um frjálsan hugbúnað en  þangað kom einnig John Perry Barlow, einn af stofnendum Electronic Frontier Foundation. Á þessari  annarri ráðstefnu, sem FSFÍ hefur ákveðið að gera að árlegum viðburði, á fullveldisdegi Íslands, 1.  desember, höfum við ákveðið að sýna landsmönnum fleiri hliðar stafræns frelsis.

FSFÍ hefur um nokkurt skeið unnið að ráðstefnunni sem verður haldin í Háskólanum í Reykjavík, 1. desember næstkomandi. Félagið hefur boðið fulltrúum WikiLeaks að halda fyrirlestur um verkefnið og viðkomandi málefni á ráðstefnunni. Félagið hefur einnig boðið fulltrúum Creative Commons til að ræða um mikilvægi frjálsrar menningar. Báðir aðilar hafa þegið boðið og FSFÍ kynnir því með stolti  aðalfyrirlesara Ráðstefnu um stafrænt frelsi 2009: Daniel Schmitt, talsmann WikiLeaks, og Eric F. Saltzman, einn af meðstofnendum Creative Commons samtakanna.

FSFÍ mun kynna ráðstefnuna betur á næstu dögum.

Hallgrímur H. Gunnarsson hefur stigið niður sem stjórnarmeðlimur Félags um stafrænt frelsi á Íslandi. Í stað hans hefur stjórn FSFÍ ákveðið að r ákveðið að leita til aðila sem hafa áður starfað með stjórninni og stjórnin treystir. Þessir nýju stjórnarmeðlimir FSFÍ eru Flóki Ásgeirsson, Herbert Snorrason og Jóhann Friðriksson.

Flóki Ásgeirsson er einn af upphaflegum stofnendum RGLUG og laganemi við Háskóla Íslands. Herbert Snorrason er áhugamaður um stjórnmál og sagnfræðinemi við Háskóla Íslands. Jóhann Friðriksson er áhugamaður um frjálsan og opinn hugbúnað og vinnur fyrir upplýsingatæknifyrirtækið Skýrr. Það er vert að taka það fram að vinnuveitandi Jóhanns mun ekki hafa áhrif á starfsemi FSFÍ á neinn hátt annan en að mögulega veita félaginu betri innsýn inn í íslenskt atvinnulíf.

Við óskum Flóka, Herberti og Jóhanni til hamingju með stjórnarstöðuna.

Af þeirri ástæðu vill FSFÍ hvetja alla til að fjölmenna á lokasýningu myndarinnar. Fyllum salinn og fögnum boðskapi myndarinnar: Menning okkar þarf á stafrænu frelsi að halda. Nýtum tækifærið til að spyrja Gaylor, sem hefur gefið myndina út undir Creative Commons Attribution Share-Alike Non-Commercial leyfi, spurninga um myndina, um leyfið til að endurblanda myndina og um stafrænt frelsi almennt.

Þið megið einnig endilega kjósa í áhorfendaverðlaunakosningu RIFF og ef RIP!: A Remix Manifesto er að ykkar mati besta mynd hátíðarinnar þá auðvitað kjósið þið hana.

Síðasta sýning RIP!: A Remix Manifesto verður í Háskólabíói, sunnudaginn 27. september kl. 18:00.

ATH: Leiðréttur sýningartími

Til stendur að spila frjálsa tónlist, mögulega með áherslu á GirlTalk hljómsveitina, en það er einmitt hljómsveitin sem myndin Rip!: A Remix Manifesto snýst um, og því kannski sérstaklega viðeigandi hlustunarefni.

Á vefsíðu Kaffi Zimsen er að finna prýðilegt kort fyrir þá sem vita ekki hvar staðinn er að finna.

Stutt summa:

Hvað: Software Freedom Day 2009 á Íslandi
Hvar: Kaffi Zimsen
Hvenær: Laugardaginn 19. September, kl.18-22

Við hjá FSFÍ vonumst til að sjá sem flesta, enda rík ástæða til að fagna, en þó árið 2008 hafi verið gott fyrir stafrænt frelsi á Íslandi, verður 2009 líklega enn betra! :-)

“Hvað myndirðu gera ef uppáhaldslistamaðurinn þinn væri glæpamaður og list hans glæpurinn? Ef þú ert internet-aktívisti á borð við Brett Gaylor gerirðu bíómynd sem er ólögleg af nákvæmlega sömu ástæðum.”

Í myndinni eru einnig tekin viðtöl við Lawrence Lessig, Cory Doctorow, Gilberto Gil (fyrrverandi menningarmálaráðherra Brasilíu) og Jammie Thomas (kona sem tapaði dómsmáli gegn RIAA). Myndin hefur fengið mjög góða dóma og vann meðal annars áhorfendaverðlaunin á International Documentary Film Festival í Amsterdam í fyrra.

Myndin verður sýnd á morgun, föstudaginn 18. september klukkan 22:40 í Háskólabíói, í Iðnó 22. september klukkan 20:00 og aftur í Háskólabíói 27. september klukkan 18:00. FSFÍ hvetur meðlimi eindregið til þess að fjölmenna á sýningarnar. Dragið vini og vandamenn með í bíó og kíkið á þessa stórgóðu mynd sem er nátengd baráttumálum okkar á Íslandi.

Í anda myndarinnar er hægt að endurblanda hana á: opensourcecinema.org
Opinber síða myndarinnar er: http://www.ripremix.com en myndina er ekki hægt að sækja innan Íslands.

Við mælum einnig með því að þið kynnið ykkur tónlistarmanninn Girl Talk (Gregg Gillis) sem var innblásturinn á bak við að kvikmyndina. Þið getið nálgast plötuna hans “Feed The Animals”, sem er gefin út undir Creative Commons Attribution NonCommercial hjá útgáfufyrirtækinu Illegal Arts (í veldu-verðið-sjálf(ur) útgáfu):
http://illegal-art.net/illegal-art.net/__girl__talk___feed__the__anima.ls___/

Önnur ástæða þessa samstarfs menntamálaráðuneytisins og frjálsa, íslenska samfélagsins er sú að það hefur sýnt sig að talsverður sparnaður náist með notkun frjáls hugbúnaðar í skólakerfinu. Ber þar einna helst að nefna fyrirsjáanlegan sparnað Verkmenntaskólans á Akureyri (VMA) en eins og kom fram í sjónvarpsfréttum Ríkisútvarpsins 11. ágúst sl. að þá telur VMA að skólinn muni spara í það minnsta 5 milljónir á hverju ári með því að skipta yfir í frjálsan og opinn hugbúnað. VMA hefur nú sett upp frjálsa stýrikerfið Ubuntu á tölvum skólans. Til fróðleiks má nefna að í fréttaumfjölluninni sem fylgdi umfjölluninni um 5 milljóna króna sparnað VMA var tekið viðtal við Kristin Breiðfjörð, formann Skólastjórafélags Íslands, segir að það sé nær útilokað að spara án þess að fækka starfsfólki. Þær lausnir sem skólastjórar leita til nú snúa að því að auka stærð bekkja, minnka námsframboð og bjóða upp á færri bekkjarferðir. FSFÍ vill nýta tækifærið til þess að benda skólastjórum á að skoða upplýsingatæknimál innan skólans og athuga hvort frjáls og opinn hugbúnaður geti sparað skólum sínum nægilegt fjármagn svo að niðurskurður komi síður niður á námi íslenskra barna.

Í frétt Fréttablaðsins og tilheyrandi fréttatilkynningu menntamálaráðuneytisins er einnig sagt frá samstarfi menntamálaráðuneytisins og Félags um stafrænt frelsi á Íslandi um að skapa miðlæga upplýsingaveitu sem auðveldar íslenskum skólum að deila reynslu sinni og styrkja hver annan. Upplýsingaveitan mun veita aðilum innan og utan skólanna sem hafa þróað sinn eigin frjálsa hugbúnað að dreifa honum með öðrum íslenskum skólum. FSFÍ leitar nú að kerfisstjórum og öðrum aðilum innan og utan skóla sem hafa útbúið sinn eigin frjálsa hugbúnað eða aðlagað frjálsan hugbúnað að starfsemi skólanna. FSFÍ hvetur þessa aðila til að hafa samband og vera með þeim fyrstu til þess að nýta sér þessa upplýsingaveitu. FSFÍ leitar einnig að innlendu frjálsu kennsluefni sem væri hægt að setja á sömu upplýsingaveitu til þess að styrkja íslenskt menntakerfi.

Fréttatilkynning menntamálaráðuneytisins: http://www.menntamalaraduneyti.is/frettir/dreifibref/nr/5047
Fréttablaðið þann 25. ágúst 2009: http://vefblod.visir.is/index.php?netpaper=1105
Fréttatími RÚV þann 11. ágúst 2009: http://dagskra.ruv.is/frsjonvarp/2009/08/11/

Fyrirlestur Moglens verður haldinn á Háskólatorgi, í stofu HT-101, milli klukkan 12 og 13 á morgun, fimmtudaginn 18. júní 2009.

Allir sem hafa áhuga eru velkomnir og FSFÍ vonast til þess að sjá sem flesta.

Tilgangur hópsins, og þess átaks sem við höfum lagt upp með nú er sá að sannfæra almenning og stjórnvöld um kosti þess að nýta frjálsan hugbúnað í opinbera geiranum, menntakerfinu og hvar sem almannahagsmuna er að gæta. Baráttumálum FSFÍ um öryggi gagna, einstaklingsfrelsi og persónuvernd í stafrænu samhengi er best borgið í umhverfi frjáls hugbúnaðar, og hagsmunir ríkisins og vinnumarkaðar sameinast í notkun frjáls og opins hugbúnaðar á efnahagslegum forsendum.

Á hverju ári eyðir íslenska ríkið mörg hundruð milljónum í kaup á hugbúnaði. Þetta eru fjármunir sem fara að langstærstum hluta beinustu leið úr landi, og eru í raun ekki kaup, heldur leiga. Þetta eru fjármunir sem í mörgum tilfellum við gætum allt eins hent út um gluggann. Aðilar aðgerðahópsins eru sammála um að með upptöku frjáls hugbúnaðar í stað séreignahugbúnaðar er hægt að minnka kostnað til lengri tíma litið, og örva íslenskan efnahag til styttri og jafnvel lengri tíma.

Til lengri tíma litið mun kostnaður vegna hugbúnaðar minnka, þar sem frjáls hugbúnaður er öllum aðgengilegur og nothæfur að kostnaðarlausu, og eftir fyrstu skrefin þar sem innleiðing ætti sér stað: skjöl yfirfærð, starfsfólk þjálfað, tæknimenn sendir á námskeið, og svo framvegis, þá fylgir notkun hugbúnaðarins enginn kostnaður utan þess ef nauðsynlegt reyndist að kaupa inn utanaðkomandi sérfræðinga þegar breytingar/viðbætur/flóknari-uppfærslur ættu sér stað. Ekkert fast gjald árlega fyrir nýjungar sem yfirleitt eru óþarfi.

Að sjálfsögðu er notkun og rekstur frjáls hugbúnaðar ekki ókeypis, hugbúnaðurinn er ekki gæddur gervigreind, né er óþrjótandi magn sjálfboðaliða sem mun setja upp og reka hugbúnaðinn ókeypis, þó einhverjir slíkir sjálfboðaliðar fyrirfinnist vissulega og eru margir slíkir innan raða FSFÍ. Hinsvegar er grundvallar munurinn á kostnaði sem fylgir flestum séreignarhugbúnaði og frjálsum hugbúnaði sá, að í tilfelli séreignahugbúnaðar er um að ræða innflutningskostnað, en allur kostnaður í kringum frjálsan hugbúnað yrði aðeins í sniði þjónustukaupa við íslensk fyrirtæki, og eflir því efnahag landsins.

Undanfarin 10 ár eða svo hafa erlend sveitarfélög og stofnanir af ýmsu tagi tekið upp frjálsan hugbúnað með góðum árangri: minnkuðum kostnaði og jafnvel auknum afköstum, þessar aðgerðir verða sífellt algengari vegna lausafjárskorts, og þ.a.l. verður þekking og reynsla af uppsetningu og breytingum þessara kerfa sífellt verðmætari. Þetta er þekking og reynsla sem framsækin íslensk fyrirtæki á borð við þau sem gengu til liðs við FSFÍ í aðgerðahópnum geta flutt út, og lagt mikilvæg lóð á vogarskálar þjóðarbúsins.

Næstkomandi sunnudag kemur hingað til lands prófessor Eben Moglen, stjórnarformaður Software Freedom Law Center í opinbera heimsókn til stuðnings átaksverkefninu. Herra Moglen er viðtakandi hinna virtu frumkvöðlaverðlauna EFF, fyrir störf sín í þágu frelsis í rafsamfélaginu, og kemur hingað til lands til að funda með meðlimum átakshópsins, opinberum aðilum og mun veita faglega ráðgjöf í næstu skrefum hópsins og vonandi stjórnvalda.

Það er einfaldlega staðreynd að hér eru allar forsendur fyrir upptöku frjáls hugbúnaðar: efnahagslegar, hugvitslegar, pólitískar. Nú er rétti tíminn til að taka afstöðu með frelsi, við einfaldlega höfum ekki efni á helsinu lengur.