Félag um stafrænt frelsi á Íslandi

Prjónaskapur og stafrænt frelsi

Einu sinni voru það bara örfáir sem kunnu að prjóna, og þeir sem það kunnu vildu halda því þannig. Með því að halda þekkingunni út af fyrir sig gátu þau tryggt sér næga vinnu og góða afkomu við að prjóna úrvalsflíkur á meðan aðrir gengu um í þæfðum feltflíkum úr lélegri ull og handofnu lérefti.

Margir telja að prjónaskapur hafi átt sér stað í þúsundir ára, en raunin er sú að prjónaskapur eins og hann er þekktur í dag varð til á endurreisnartímabilinu, og eldri flíkur, til dæmis frá landnámsöld, voru gerðar með annarri aðferð sem kallast vattarsaumur.

Nútíma prjónaskapur var fundinn upp í miðausturlöndum og barst til Evrópu í gegnum sérstök prjónagildi, þar sem eingöngu karlmenn unnu og prjónuðu allan daginn. Prjónaðar vörur voru eftirsóttar en þar sem fáir kunnu iðnina voru þær dýrar. Lengi vel var eingöngu konungsfólk og lénsherrar sem gátu klæðst prjónuðum flíkum.

En það er ekki flókið að prjóna eins og menn áttuðu sig á þegar þeir fóru að skoða þessar vörur, og fólki tókst að frelsa þessa lokuðu þekkingu og dreifa henni út í samfélagið. Prjónagildin hrundu og prjónaflíkur féllu úr tísku hjá konungsfólkinu en allir gátu nú klæðst hlýjum lopapeysum.

Smám saman urðu til rithættir fyrir prjónauppskriftir, eins konar nótnablöð fyrir listamenn með prjóna. En prjónablöð voru fyrst um sinn efin út fyrst og fremst af framleiðendum garnsins, sem héldu aftur mikilvægum upplýsingum í uppskriftum sínum til þess að lesendur voru að stóru leyti tilneyddir til að kaupa garn frá þeim.

Kona að nafni Elisabeth Zimmerman, sem var fræg fyrir handiðnir sínar, var ráðin af garnframleiðanda til að hanna peysu. Hún útbjó flíkina og nákvæmar leiðbeiningar um framleiðsluferlið – kóðann að peysunni, ef svo mætti að orði komast – og fyrirtækið breytti uppskriftinni á þann veg að ekki væri auðvelt að búa til peysuna með öðru garni en þeirra eigin.

Elisabeth varð svo reið yfir þessu að hún stofnaði sitt eigið útgáfufyrirtæki og gaf út uppskriftir sínar með öllum tiltækum upplýsingum ásamt uppástungum um breytingar þar sem sköpunargleðin fengi að njóta sín. Þekkingin dreifðist.

Hliðstæða við þessa sögu á sér nú stað í tölvukerfum nútímans. Fyrirtæki sem þróa hugbúnað sjá sér hag í því að fela sínar aðferðir fyrir almenningi. Lokaður hugbúnaður felur mikið af þeim möguleikum sem eru til staðar í tölvunum. Rétt eins og garnframleiðendurnir földu mikilvægar upplýsingar til að tryggja sína markaðsstöðu þá hafa
hugbúnaðarframleiðendur komið sér upp lokuð gagnasnið þannig að ekki er hægt að skipta um hugbúnað; að þegar þú hefur einu sinni valið að nota hugbúnað frá tilteknu fyrirtæki þá getir þú ekki skipt nema að glata öllum þeim upplýsingum sem hafa orðið til með notkun þess.

Félag um stafrænt frelsi á Íslandi vill að gagnasnið séu opin, svo að framleiðsluaðferðirnar á ullarpeysum framtíðarinnar séu öllum aðgengilegar.